Leerlingen De Breul vertellen over Auschwitz

Maarten sprak met zeven leerlingen van De Breul over de reis die ze maakten naar Auschwitz. "Er ging een schokgolf door de groep bij het zien van de duizenden schoenen. Alles dringt dan veel meer tot je door dan wanneer je getallen hoort noemen of een documentaire ziet. Na zo'n reis kijk je anders naar de actualiteit".

18 mei 2025

tekst: Maarten Bos

Enige tijd geleden schreef lerares levensbeschouwing Gerda Boekel van de Katholieke Scholengemeenschap (KSG) de Breul in Zeist in het Zeistermagazine over de reis naar Auschwitz die leerlingen van de school van 5 tot en met 9 mei gingen ondernemen. Gerda gaf aan dat 54 Breulscholieren en 4 leerkrachten, waaronder zijzelf, mee zouden gaan met die reis.

Actualiteit
Inmiddels heeft die reis plaatsgevonden. Zeker tegen het licht van de actualiteit leek het mij op zijn plaats een aantal van de deelnemende jongeren te vragen naar hun opgedane ervaringen. Daarom maakte ik op 15 mei, een week na terugkomst, een afspraak op de Breul met Gerda Boekel en 7 betrokken leerlingen. Ik ontmoette het gezelschap in een speciaal gereserveerd leslokaal.

Gerda: "Er wordt geloot voor deze reis. Er zijn meer aanmeldingen dan dat er leerlingen mee kunnen gaan. De Breul is met ongeveer 1400 leerlingen op Mavo, Havo en VWO, een grote school, dus er zijn genoeg gegadigden. 

We ondernemen deze excursie al sinds jaren. We hebben ook andere kampen, meer in de buurt, bijvoorbeeld Natzweiler en Breendonk, bezocht. Maar de reis naar Auschwitz is wel een heel belangrijke excursie. Hij is bedoeld voor scholieren van de derde tot en met de vijfde klassen".

Solidariteitsfonds
Gerda: "We willen de groep niet te groot maken. Iedereen komt in zijn carrière bij de Breul wel een keer aan de beurt. Degenen die mee zijn geweest komen het jaar daarop niet meer in aanmerking. De leerlingen moeten dus soms een tijd wachten, maar iedereen gaat uiteindelijk mee. Het is overigens niet verplicht om mee te gaan. We hebben daarnaast ook nog een solidariteitsfonds speciaal voor deze studiereis waar de leerlingen gebruik van kunnen maken als het financieren van de reis een probleem is. Gelukkig is hier dit jaar ook gebruik van gemaakt. En in de lessen wordt veel aandacht besteed aan de onderneming. Wij vragen bovendien de ouders met hun kinderen over hun ervaringen te spreken. De driehoek school-leerlingen-ouders is immers van groot belang". 

Gerda: "Het zijn de leraren zelf die deze reis organiseren. Ik zit zelf al jaren in de organisatie. We hopen dat de Auschwitzreis nog jaren door kan gaan. Voor mij was dit jaar de laatste keer dat ik het organiseerde. Ik heb het negen keer gedaan en draag nu het stokje over".

Leerlingen
Gerda stelt mij voor aan de 7 leerlingen. Het zijn (op bovenstaande foto van links naar rechts) Tijn (14, 3 Havo), Tom (14, 3 Havo), Stella (15, 4 Havo), Thijmen (16, 4 Havo), Yestin (14, 3 Mavo), Manar (15, 4 Vwo) en Graziella (15, 4 Vwo). Scholieren dus van alle schooltypen op de Breul en van verschillende leeftijden. Zij voerden het gesprek met mij in hun vrije tijd. Zij hadden er zich voor aangemeld en waren supergemotiveerd om hun verhaal te doen.

Thijmen: "Allereerst wil ik zeggen dat dit een serieuze reis was waarbij de dingen hard binnenkwamen. Maar het was ook leuk, vooral met elkaar, bijvoorbeeld in de bus en in het hostel. Ik had gedacht dat ik in het kamp zelf het meest onder de indruk zou zijn, maar het besef kwam vooral ook later toen ik thuis was. Ik besefte het belang van de vrijheid die ik zelf heb. Ik vergeleek het leed van de slachtoffers met het leven dat ik zelf leid". 

Respect
Manar: "In het kamp had je wel door dat je stil moest zijn en geen foto's moest maken. Uit respect. Onze groep hield zich daar goed aan. Sommige mensen gaan zelfs zo ver dat ze hun naam ergens op krassen. Zulke dingen waren bij ons niet aan de orde. Wij deden dat goed". 

Stella: "Er ging een schokgolf door de groep bij het zien van het haar en de duizenden schoenen. Alles dringt dan veel meer tot je door dan wanneer je getallen hoort noemen of een documentaire ziet. Na zo'n reis kijk je anders naar de actualiteit".

Thijmen: "Ik heb samen met Stella een vlog gemaakt over het kamp Plaszow, waar we ook waren en dat in de film Schindlers List voorkomt (die film werd vooraf bekeken, zo gaf Gerda aan). Plaszow is nu een stadspark. Op de achtergrond ligt nog de industriestad. Oskar Schindler haalde hier zijn werkkrachten weg". 

Graziella: "Meer nog dan in Plaszow kreeg voor mij in Auschwitz het gebeuren een gezicht". Tom: "Auschwitz kun je nog ervaren als museum maar in Birkenau, op die kale vlakte, komt het gebeurde pas echt op je af".

Waardevol
Tijn: "Deze reis was heel waardevol". Thijmen: "Iedereen zou een keer deze reis moeten maken. Door hierheen te gaan ontstaat een stuk bewustwording". Manar: "In het kamp hebben we bloemen gelegd, dat heb ik trouwens gedaan, en vervolgens een gedicht voorgedragen en 2 minuten stilte gehouden. Als we nu volgend jaar Dodenherdenking hebben beleven wij dat allemaal anders dan eerder het geval was".

Yestin: "Leren we wat van de geschiedenis? Een beetje wel denk ik maar de geschiedenis herhaalt zich. De gebeurtenissen die toen hebben plaatsgevonden kunnen opnieuw gebeuren. Daarom zou iedereen zo'n excursie moeten meemaken en moeten we blijven herdenken". 

Stella: "Er zijn geen overlevenden meer die bij ons in de klas hun verhaal kunnen doen. Maar de kampen zijn er nog wel. Daar moet je dus naartoe voor het levende bewijs van de vervolgingen. Die kun je nog wel bezichtigen". 

Ouders
Graziella: "Wat we hebben meegemaakt op deze reis hebben we met onze ouders besproken en ook met medescholieren. Op school vroeg iedereen enthousiast naar hoe het geweest was. En wij allen zeiden: onvergetelijk. Je moet het een keer meemaken. Het verandert je visie op je eigen leven en eigen tijd. Uit jezelf kom je er niet gauw. Het is een ervaring voor een keer in je leven". 

Stella: "Maar ik wil nog wel een keer terug met mijn ouders en broertje. En later met mijn eigen gezin". 

Graziella: "Ik vond ook wel bijzonder dat we op de heenreis nogal hyper waren maar op de terugreis moe, stil en uitgeput, niet in de laatste plaats door wat we gezien hadden". 

Thijmen: "De confrontatie met het Poolse leven was trouwens ook een cultuurshock. De mensen daar zijn zo anders. Ingetogener dan Nederlanders. En je moet overal met de zloty betalen. Krakau, waar we logeerden, is een mooie stad. Wel iets om terug te gaan. We waren ook onder de indruk van het oude getto, Kazimierz. We zijn daarnaast in de Wawelburcht en in kerken geweest". 

Tijn: "Voor mij en Tom is de reis aanleiding om binnenkort een voordracht over de Holocaust te houden in de klas. In de voorbereiding naar de excursie hebben we op school onder meer lessen gehad over antisemitisme".

Levensveranderend
De 7 scholieren die ik sprak waren alle super enthousiast over deze reiservaring. "Levensveranderend", luidde het unanieme eindoordeel. We zijn in het gesprek niet verder ingegaan op de actualiteit. Veel kwesties liggen gevoelig en bijna niemand denkt er hetzelfde over. Maar deze jongeren uit Zeist onderstreepten wel unaniem dat een reis naar een kamp van het grootste belang is en dat we moeten blijven herdenken. Zij zijn er van doordrongen dat je iedereen gelijk moet behandelen, geen onderscheid moet maken. En dat je door zo'n excursie de huidige tijd beter kan beoordelen. 

Ik bedankte de scholieren en lerares Gerda voor de tijd die ze in het gesprek hadden gestoken. Een mooie ervaring om te zien dat zoveel jeugdigen zich serieus bezighouden met de grote thema's van onze tijd.

Bovenste en middelste foto: Maarten Bos; onderste foto: Gerda Boekel