Chinees restaurant Azië: van gesloten tot gesloopt

Chinees eten raakt langzaam uit de mode. Chinees-Indisch Restaurant Azië, naast Figi, is gesloten en wacht op de sloopkogel. Jan Willem brengt de betekenis van de elementen aan de gevel van het gebouw in kaart: “een knarsende combinatie van een ingetogen, Nederlands woonhuis en een uitbundig, Chinees restaurant”.

24 augustus 2025

tekst en foto's: Jan Willem Arends

Van oudsher aten Nederlanders thuis aardappels, groente en vlees als warme maaltijd en heel soms friet en frikadel buiten de deur. Dat veranderde toen na afloop van de oorlog in Nederlands Indië/ Indonesië rond 1950 veel Chinezen van daar naar Nederland kwamen. Velen van hen (en trouwens ook andere Aziaten) begonnen een restaurant. Het 'Chinese restaurant' met ook Indische (Indonesische) gerechten was in Nederland lange tijd het enige alternatief voor de snackbar.

Tot fastfood overwaaide uit de VS. Inmiddels is de voorsprong van Chinese restaurants danig geslonken en moeten ze moeite doen om zich te handhaven: Lin Fa maakte zijn gerechten hipper en verhuisde naar een neutraal pand, Ko Shing (in de Bilt) veranderde 'afhalen' in 'take away', Ah-Tong werd Sushi San en ging Japanse sushi serveren, en Azië... ging dicht.

Het aantal Chinese restaurants in Nederland is de afgelopen jaren gedaald tot ongeveer 1600. Daarmee is de Chinees-Indische keuken nog wel de grootste buitenlandse keuken in ons land.

Voor de Nederlanders zijn 'Chinees-Indische restaurants': 'Chinese restaurants'. De meeste Chinese restaurants houden vast aan 'Indische', een inmiddels afgedankt woord, maar niet Lin Fa dat zich op zijn nieuwe plek 'Chinees restaurant' noemt.

Vorm
Azië is een mooi (maar inmiddels door hoogbouw eromheen erg geïsoleerd geraakt) woonhuis uit de tijd dat dit deel van de Slotlaan nog Donkerelaan heette en deftig was (bovenste foto). Let op de mooie piron (dat zuiltje) op de nok van het dak en de kleine versiering onderaan de daklijst.

Azië bestaat sinds 1972. Een krant meldde toen: “Onderdelen van het interieur zijn speciaal geïmporteerd uit Formosa” (Formosa heet nu Taiwan).

Op een foto uit 1990 is de toenmalige voorgevel te zien maar of die de oorspronkelijke (Chinese) was?

Later pasten de Chinese eigenaren het interieur en ook de gevel opnieuw aan, en over de toen resulterende gevel gaat het hieronder (tweede en derde foto):

• Er is een kleine uitbouw toegevoegd
• Er zijn gladde, roze natuurstenen platen tegen de wand aangebracht
• De glazen toegangsdeur is van de afbeelding van een dansende Chinese vrouw voorzien
• Er is een groen, kunststoffen, 'Chinees' dak aangebracht over de hele breedte van de voorgevel met op de twee voorste hoeken een drakenkop en op de kopse kanten van de 'pannen' leeuwenkoppen
• Om het 'Chinese' dak is een slang met lichtjes gelegd
• Er is een geel bord met binnenverlichting opgehangen met de tekst 'Chinees Indisch Specialiteitenrestaurant “Azië”'
• Idem met 'afhalen'
• Idem met een pictogram en vier Chinese karakters

Zouden de gele borden, 'Chinees' dak en toegangsdeur ook uit Formosa/Taiwan zijn gehaald?

In ieder geval, bij de laatste verbouwing werd rekening gehouden met de afmetingen van het gebouw:

• Het qua formaat passende bord met onder meer de Chinese karakters is van het midden van het vooruitstekende deel van de gevel verplaatst naar de rechterkant ervan en iets opgetild tot boven het straatnaambordje met 'Slotlaan'
• De lichtbak met de naam van het restaurant is net zo breed als het vooruitstekende deel van de gevel
• Het 'Chinese' dak is net zo breed als de gehele gevel

Niet al de genoemde objecten zijn als beeldhouwwerk op te vatten. Ze worden hier toch besproken omdat ze als geheel betekenisvol zijn.

Het Chinese toevoegen leidde tot een knarsende combinatie van een ingetogen, Nederlands woonhuis en een uitbundig, Chinees restaurant.

Betekenis
Natuursteen was ooit chic.
De afbeelding van de dansende vrouw zegt: 'China', of toch minstens: buitenlands.
Het kunststoffen dak verwijst waarschijnlijk naar 'een typisch Chinees dak' of naar daken van tempels of keizerlijke gebouwen.
De draak is in Europa een negatief maar in China juist een positief symbool (voor geluk).
De betekenis van leeuwen in China lijkt op die in Europa plus bescherming.
Dak, leeuw en draak worden door de lichtjes geaccentueerd.
Dankzij teksten in het Nederlands voelen ook Nederlanders zich aangesproken.

Het woord 'Indisch' zegt dat:

• Dit restaurant niet enkel Chinese maar ook Indische gerechten serveert;
• Dit restaurant gedeeltelijk in Tempo Doeloe leeft. 'Indische' verwijst immers naar een niet meer bestaand verleden;
• Chinezen en Nederlanders een deel van hun historie delen.

Met het woord 'specialiteiten' wil dit Chinese restaurant vergelijkbare restaurants op afstand zetten. En wie bij 'specialiteiten' aan duur denkt kan gelukkig ook goedkoop doen ('afhalen').

De bovenste twee karakters samen betekenen 'Azië', de onderste twee 'restaurant'. Het pictogram toont rijstkom en eetstokjes = restaurant. Doordat het samen met vier karakters in een kader staat, lijkt het ook een karakter (onderste foto).

Het is opmerkelijk dat de naam van het restaurant twee keer en in twee schriften is vermeld: In het Chinees en in het Nederlands. Dat betekent dat dit restaurant zich nadrukkelijk op twee groepen richt. En misschien wel op drie, ook op mensen uit Indië / Indonesië. Of ruimer nog: Azië.

De Chinese objecten en karakters betekenen voor Chinezen: China, bakermat, wij, onze cultuur; en voor de Nederlandse klanten: Chinees restaurant.

Veel van deze toevoegingen (zoals kunststoffen 'Chinees' dak, draken- en leeuwenkoppen en teksten rood op geel) aan een bestaand pand zijn ook aan andere Chinese restaurants in Nederland terug te vinden. Deze zijn daardoor goed herkenbaar.

Tot slot
Even een zijstapje: het huidige Van der Valk-hotel in Breukelen was oorspronkelijk een initiatief van een Chinese zakenman om in Nederland nou eens een echt Chinees gebouw neer te zetten. Met gebogen daken, gekleurde wanden en allerlei beeldhouwwerk op de nokken. Heel bijzonder. Helaas heeft Van der Valk veel daarvan inmiddels weer verwijderd.

De Chinese koks hebben echt wel indruk gemaakt: Op YouTube zijn video's te zien van Nederlandse koks die de bekendste gerechten van Chinese restaurants namaken. En de Chinees-Indische keuken is in Nederland erkend als Immaterieel erfgoed.

Is het Chinese restaurant-gebouw als combinatie van een ouder Nederlands woonhuis en een Chinees restaurant zo langzamerhand niet toe aan erkenning als Materieel erfgoed?

Hoe dan ook, voor Azië komt die te laat, hem wacht de slopershamer.

P.S. Zeister Historisch Genootschap, misschien goed om vast over na te denken: Welke onderdelen van deze gevel zijn het bewaren waard?

Bronnen

• Geheugen van Zeist foto 688: voorgevel in 1990
• Nieuwe Zeister Courant 1-9-1972: opening, Formosa
• Wikipedia: draak, leeuw, aantal Chinese restaurants, immaterieel erfgoed
• Google Translate: vertaling 'Restaurant Azië'

(In dit artikel wordt met woorden als 'Nederlandse', 'Chinese' en 'Indische' naar een cultuur verwezen, niet naar een nationaliteit)